Lợn quay lá mắc mật Lạng Sơn
Bộ Thịt
· Lạng Sơn
"Đến Lạng Sơn, nếu hỏi món ăn nào ngon và nổi tiếng nhất, sẽ không khó tìm được câu trả lời: Đó là lợn quay mắc mật. Bởi không chỉ là đỉnh cao nghệ thuật ẩm thực mà người dân luôn tự hào mỗi khi nhắc đến, món ăn này còn đại diện cho cả bản sắc, những tập tục truyền thống văn hóa của đồng bào dân tộc nơi đây.
Trong ẩm thực, người xứ Lạng rất trọng hình thức. Họ khá cầu kỳ để thành phẩm không những ngon mà phải đẹp mắt. Một con lợn quay mắc mật được đánh giá đạt tiêu chuẩn là phải có lớp da vàng nâu cánh gián, giòn, mịn, láng bóng chứ không được phép có một vết nứt. Khi chặt ra đĩa, miếng thịt quay phải đảm bảo chắc và trắng hồng tự nhiên, dậy lên mùi thơm, kích thích sự thèm thuồng của thực khách. Món này khi ăn thì nên kèm với 1 - 2 chiếc lá mắc mật để thổi bùng mọi vị giác, khiến người thưởng thức sẽ chẳng thể quên."
Nguyên liệu
-
Heo nguyên con
- 30 kg
-
Hành khô
- 700 gr
-
Tỏi
- 500 gr
-
Đạm tương
- 1 kg
-
Chao đỏ (trắng)
- 450 gr
-
Dầu hào
- 650 gr
-
Hạt móc mật
- 200 gr
-
Hạt ngũ vị hương
- 15 gr
-
Cà ri bơ
- 15 gr
-
Mắc khén
- 30 gr
-
Nước
- 300 gr
-
Mật ong
- 45 gr
Cách chế biến
-
Cách làm sốt: Phi thơm hành tỏi, sau đó, cho hạt móc mật vào xào thơm. Tiếp theo, cho đạm tương và chao, cuối cùng cho đến gia vị nêm và tăng hương là hoàn thành. Để nguội bảo quản hộp kín, ngăn mát.
-
Cách tẩm ướp heo: Heo sau khi sơ chế sạch sục nước sôi vào bụng heo để sạch máu tanh. Xiên đòn quay vào heo, chốt mõm và buộc xương sống định hình cho heo thẳng. Cho sốt vừa đủ và lá móc mật tẩm ướp, khâu kín bụng heo và cổ heo lại. Rửa qua lại da heo cho sạch. Tắm màu đều thân heo, lưu ý vắt khăn sạch lau lại tránh loang màu.
-
Quy trình lên nhiệt: Dàn than cách đầu và đuôi khoảng 10 – 15cm, phần bụng heo để chút than. Vào nhiệt vừa để thui da, khi da heo chuyển từ màu trắng sang đục và xuất hiện các điểm lên màu thì bỏ heo ra, xăm đều thân heo tránh phồng rộp (phần mông da mỏng xăm nhẹ tay, da heo dày tới đâu xăm tới đó, không xăm xuống lớp mỡ dưới ỉu da).
-
Quy trình lên nhiệt (tt): Vào lại nhiệt để lên màu, phần này nhiệt phải đủ thì độ giòn mới cao, nhiệt không đủ da heo dễ bị dai (15 phút tiếp theo ở công đoạn này da bị phồng nên cần chú ý canh xâm da. Lưu ý: Trong quy trình lên da, màu lên ở đâu thì quét dầu ở đó. Thời gian áp da cho lên hết màu khoảng 35 phút. Nhớ canh chỉnh, thêm bớt và điều chỉnh than cho hợp lý. Khi heo tụt chân sau thì tính thêm 10 – 20 phút (tùy heo to nhỏ) để ra heo (tránh quay chín quá).
-
Sau khi sơ chế thì con lợn sẽ được tẩm ướp bằng những gia vị đặc trưng gồm: quả mắc mật khô xay nhuyễn, lá mắc mật bánh tẻ, đậu phụ nhĩ, tàu choong (một loại tương từ đậu) và rất nhiều gia vị khác. Tất cả sẽ được bỏ vào bụng con lợn rồi khâu kín và đem quay. Lá mắc mật là một loại lá gia vị không thể thiếu trong ẩm thực xứ Lạng, nhất là trong món lợn quay. Bởi không chỉ dùng làm gia vị, nó còn được ăn kèm với thịt nên cần chọn những lá mắc mật bánh tẻ. Trước khi đem quay, con lợn sẽ được rửa sạch lớp da bên ngoài, sau đó “tắm” đều một lớp mật ong pha loãng rồi để ráo. Đây là bước tạo màu vàng đẹp tự nhiên chứ không sử dụng đến bất kỳ một loại chất tạo màu công nghiệp nào.
"Là món ăn nổi tiếng nhất trong văn hóa ẩm thực nơi mảnh đất địa đầu Tổ quốc, lợn quay mắc mật không chỉ sử dụng trong các bữa ăn gia đình. Nó còn được sử dụng trong nhiều tập tục văn hóa truyền thống, trong những dịp lễ hội quan trọng như khai trương, tân gia, sinh nhật, mừng thọ hay thậm chí cả những bữa tiệc đãi khách, liên hoan, tiệc tùng… Ở nơi đây, lợn quay cũng là một lễ vật thách cưới quan trọng của nhà gái đối với nhà trai. Trên các mâm lễ ăn hỏi ở nhiều vùng, nhà trai khi đem sính lễ qua nhà gái sẽ có một mâm lợn quay được sắp xếp ngay ngắn, trang trọng và đẹp mắt. Điều này là nhằm thể hiện thành ý về một tương lai ấm no, đủ đầy cho đôi trẻ.
Hay trong dịp Tết Thanh minh, tảo mộ ngày 3 tháng 3 Âm lịch, rất nhiều gia đình lựa chọn một con lợn quay thật ngon để đem cúng ông bà, tổ tiên, những người đã khuất. Thậm chí rất nhiều gia đình sau khi cúng sẽ cùng nhau ăn những miếng thịt quay với ông bà tổ tiên ngay tại nơi mộ phần dòng họ. Họ quan niệm đó là ngày Tết của những người đã khuất, con cháu cùng ăn những món ngon với tổ tiên là sự tri ân.
Người Lạng Sơn coi lợn quay mắc mật là đặc sản rất đỗi tự hào. Vì thế trong rất nhiều lễ hội truyền thống, đây là món ăn không thể thiếu để họ đem “khoe” với mọi người khắp nơi. Thậm chí vào những dịp lễ hội, họ thường xuyên tổ chức những cuộc thi quay lợn. Hàng trăm con lợn quay đại diện các đơn vị tham gia để sau đó chọn ra những con đẹp nhất và trao giải. Đó được coi như một cách gìn giữ, quảng bá những nét văn hóa đặc trưng thông qua nghệ thuật ẩm thực. Một món ăn thể hiện bản tính cần cù và tỉ mỉ, mang đậm tính cộng đồng, hơn hết nó là món ăn ngon đóng góp cho sự đa dạng văn hóa ẩm thực đặc trưng từng vùng miền trên khắp dải đất hình chữ S này.
Là món ăn nổi tiếng nhất trong văn hóa ẩm thực nơi mảnh đất địa đầu Tổ quốc, lợn quay mắc mật không chỉ sử dụng trong các bữa ăn gia đình. Nó còn được sử dụng trong nhiều tập tục văn hóa truyền thống, trong những dịp lễ hội quan trọng như khai trương, tân gia, sinh nhật, mừng thọ hay thậm chí cả những bữa tiệc đãi khách, liên hoan, tiệc tùng… Ở nơi đây, lợn quay cũng là một lễ vật thách cưới quan trọng của nhà gái đối với nhà trai."
Xem bản đồ ẩm thực Việt Nam