Mèn mén - tẩu chóa ( tẩu chua )
Bộ Lương thực
· Hà Giang
Mèn mén (hay mỏ Mong) là món cơm của người Mông được làm từ giống ngô tẻ bản địa gieo trồng trên khe đá. Sau khi thu hoạch, người ta đem về phơi trên hiên nhà hoặc gác trên bếp đun. Để làm thành bột mèn mén, người ta tách và chọn những hạt ngô ngon, căng mẩy nhất đem xay tróc vỏ và sàng, loại bỏ mày ngô, sạn và lại xay tiếp đến khi thành bột mịn. Tiếp đó, người ta đổ ngô vào nia, trộn cùng chút nước vừa đủ rồi hấp hai lần cho chín mềm. Mèn mén đạt tiêu chuẩn có màu vàng ruộm, thơm, khi ăn có vị đậm đà, dẻo bùi. Người Mông thường ăn mèn mén với một bát canh rau cải, đậu chúa, su su... Trong các phiên chợ, mèn mén được hòa vào nước dùng để ăn cùng phở, mỳ hoặc thắng cố.
Nguyên liệu
-
Bột ngô
- 500 gr
-
Nước
- 300 ml
Cách chế biến
-
Trộn đều bột ngô, nước, muối và tiêu trong một cái tô lớn.
-
Cho hỗn hợp bột ngô vào khuôn hấp, dàn đều bề mặt.
-
Đun sôi nước trong nồi hấp, sau đó đặ khuôn hấp vào nồi và hấp trong khoảng 30-40 phút hoặc cho đến khi mèn mén chín.
-
Lấy mèn mén ra khỏi khuôn, để nguội và cắt thành miếng vừa ăn
-
Cách nấu mèn mén Hà Giang
-
Nấu mèn mén Hà Giang không khó, nhưng để có được thành phẩm ngon tuyệt hảo thì đòi hỏi phải được qua bàn tay có kinh nghiệm của người Hà Giang. Hạt ngô tẻ được tách khỏi lõi ngô, xay thành bột và sàng bớt vỏ. Khi có được bột ngô vừa ý, người ta sẽ rắc thêm chút nước và đảo đều đến khi bột ngô tơi ra rồi đặt vào chỗ gỗ đồ chín trong chảo nước.
-
Bột ngô thường sẽ được xay thủ công bằng loại cối đá có hai thớt chồng lên nhau, rất nặng và khó thao tác. Ngô ban đầu sẽ được xay tróc hết vỏ rồi mới xay đến khi thành bột mịn. Hấp mèn mén cũng phải mất đến hai lần, hấp lần đầu để nước tẩm vào bột ngô, để bột ngô được tơi không bị vón cục, người ta cần phải tính toán thời gian sao cho hợp lý, ngô già hay ngô non đều cần thời gian khác nhau. Với bột ngô non thì chỉ cần nước trong chảo sôi, hơi nước bắt đầu bốc lên miệng chõ là có thể hoàn thành lần đồ đầu tiên, còn với ngô già thì cần để lửa lâu hơn.
-
Sau lần hấp đầu tiên thì bột ngô sẽ được dỡ ra nia, đảo tơ và lọc ra những mảng ngô già lửa rồi tiếp tục đặt ngô vào chõ lần thứ hai cho bột chín hẳn, khi đó mèn mén Hà Giang mới được coi là nấu hoàn tất. Chế biến mèn mén từ lúc bắt đầu cho tới khi hoàn thành sẽ mất ít nhất là 2 đến 3 tiếng nên để kịp cho phiên chợ sáng, người dân địa phương phải dậy từ 4 - 5 giờ sáng để chuẩn bị. Người lên nương sẽ mang mèn mén đi để ăn sáng rồi ăn trưa.
-
Vì khi chín mèn mén sẽ có mùi thơm lan tỏa, vị bùi ngọt, đậm đà, bạn ăn càng chậm rãi, nhai càng kỹ thì sẽ càng cảm thấy thấm hương thấm vị.
-
Luôn luôn đi kèm với mèn mén là tẩu chúa (tẩu chóa - tẩu chua). Đó là món canh đậu phụ trắng nấu cùng rau cải mèo ngọt và tươi. Người dân thường chan món canh này vào mèn mén để ăn.
"Một trong những cái tên luôn được nhắc đến đầu tiên của vùng đất này là mèn mén, được làm từ những hạt ngô tẻ địa phương và là thực phẩm hàng ngày của người Mông. Cứ sau mỗi mùa thu hoạch, ngô lại được người dân bản địa phơi trên những hiên nhà hay gác bếp, chờ khi thật khô mới đem đi làm mèn mén. Và cùng với cháo ấu tẩu, mèn mèn là hai món ăn của Hà Giang được Hội đồng xác lập kỷ lục Việt Nam (2020-2021), nhắc đến trong 100 đặc sản Việt Nam. Luôn luôn đi kèm với mèn mén là tẩu chúa (tẩu chóa - tẩu chua). Đó là món canh đậu phụ trắng nấu cùng rau cải mèo. Người dân thường chan món canh này vào mèn mén để ăn.
Cái tên mèn mén “độc-lạ” này bắt nguồn từ tiếng Quan Hỏa Trung Quốc, nghĩa là bột ngô hấp. Mặc dù được làm từ một loại nguyên liệu hết sức bình thường nhưng đem lại cho du khách cảm nhận rất thú vị bằng hương vị thơm ngon đặc biệt. Điều này được lý giải bởi nó được chế biến từ giống ngô ngon nhất của vùng; ngô đã lai, hay ngô nơi khác không có được hương vị thơm ngon như giống ngô địa phương.
Món mèn mén từ bao đời nay đã trở thành món đặc sản không thể thiếu trong các dịp lễ, Tết của người Mông ở Hà Giang. Họ quan niệm rằng: Con gái Mông thì phải biết thêu thùa, biết thương chồng con, chăm lo cho bố mẹ và đặc biệt phải biết nấu mèn mén.
Món mèn mén là một phần không thể thiếu trong văn hóa ẩm thực của người Mông tại vùng núi Tây Bắc. Ngoài giá trị dinh dưỡng cao, món ăn này còn mang đậm bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc này. Mèn mén thường được sử dụng trong các dịp lễ tết, cưới hỏi và các hoạt động cộng đồng. Đây cũng là món quà mà người Mông thường dành tặng cho bạn bè, người thân khi đi xa.
Món mèn mén Tây Bắc không chỉ là món ăn ngon, bổ dưỡng mà còn mang đậm giá trị văn hóa. Để làm được món ăn này, không phải là điều đơn giản nhưng lại mang đến niềm vui và sự hài lòng cho người thưởng thức.
"
Xem bản đồ ẩm thực Việt Nam